ISO چیست؟ آشنایی با استانداردهای ISO و کاربرد آنها در صنایع
استانداردهای ISO مجموعه ای از استانداردهای بین المللی هستند که برای ایجاد روش ها، الزامات و چارچوب های مشترک در حوزه هایی مانند کیفیت، ایمنی، مدیریت، انرژی، محیط زیست، فناوری، مدیریت دارایی و فعالیت های صنعتی تدوین می شوند.
در یک واحد صنعتی، استاندارد فقط یک مدرک یا مجموعه ای از دستورالعمل های اداری نیست. استانداردها می توانند به سازمان کمک کنند فعالیت های خود را بر اساس یک زبان مشترک تعریف کند، داده های قابل اعتماد تری جمع آوری کند، عملکرد تجهیزات را بهتر ارزیابی کند و تصمیم گیری های فنی و مدیریتی منسجم تری داشته باشد.
برای مثال در حوزه مدیریت دارایی و نگهداری و تعمیرات، استانداردهایی مانند ISO 55000 و ISO 14224 به موضوعاتی مانند مدیریت چرخه عمر دارایی ها، ایجاد ارزش از تجهیزات، ثبت اطلاعات خرابی، داده های تعمیراتی، قابلیت اطمینان و ساختار داده ها می پردازند.
در ادامه ابتدا بررسی می کنیم ISO چیست، استاندارد ISO چیست و استانداردها چه کمکی به صنایع می کنند و سپس به استانداردهای مهم مرتبط با مدیریت دارایی و نگهداری و تعمیرات می رسیم.
ISO چیست؟
ISO یا International Organization for Standardization یک سازمان مستقل و غیردولتی بین المللی در حوزه استانداردسازی است که استانداردهای بین المللی را با مشارکت متخصصان کشورهای مختلف تدوین و منتشر می کند.
استانداردهای ISO بر اساس دانش و تجربه متخصصان حوزه های مختلف شکل می گیرند و می توانند درباره تولید یک محصول، مدیریت یک فرایند، ارائه خدمات، مدیریت کیفیت، ایمنی، انرژی، محیط زیست، فناوری اطلاعات یا حتی مدیریت دارایی های یک سازمان باشند.
به زبان ساده، ISO تلاش می کند برای یک سوال اساسی پاسخ مشترکی ایجاد کند:
بهترین و قابل اتکاترین روش انجام این کار چیست؟
استانداردهای بین المللی در واقع یک چارچوب مشترک ایجاد می کنند تا سازمان ها بتوانند فعالیت ها، محصولات، خدمات و فرایندهای خود را بر اساس معیارهای شناخته شده مدیریت کنند.
آیا ISO مخفف یک عبارت است؟
نام رسمی این سازمان International Organization for Standardization است، اما واژه ISO صرفا از کنار هم قرار دادن حروف اول این عبارت ساخته نشده است.
ISO توضیح می دهد که نام ISO از واژه یونانی isos به معنی «برابر» گرفته شده است تا در زبان های مختلف نام یکسانی برای این سازمان استفاده شود.
بنابراین بهتر است ISO را نام بین المللی سازمان استانداردسازی بدانیم، نه صرفا یک مخفف انگلیسی.
استاندارد چیست؟
استاندارد مجموعه ای از الزامات، دستورالعمل ها، ویژگی ها یا روش های مورد توافق است که کمک می کند یک فعالیت به شکل مشخص، قابل تکرار و قابل ارزیابی انجام شود.
ISO استانداردهای بین المللی را نتیجه دانش و تجربه متخصصان حوزه های مختلف معرفی می کند؛ یعنی استانداردها معمولا بر اساس تجربه عملی صنایع، تولیدکنندگان، کاربران، متخصصان، نهادهای علمی و سایر ذی نفعان تدوین می شوند.
در محیط صنعتی، استاندارد می تواند برای موضوعاتی مانند موارد زیر استفاده شود:
- مدیریت کیفیت
- مدیریت دارایی
- نگهداری و تعمیرات
- قابلیت اطمینان تجهیزات
- ایمنی
- انرژی
- محیط زیست
- مدیریت اطلاعات
- داده های تجهیزات
- فرایندهای تولید
- ارزیابی عملکرد تجهیزات
- مدیریت ریسک
استاندارد ISO چیست؟
استاندارد ISO یک استاندارد بین المللی است که تحت فرایندهای سازمان ISO و با مشارکت متخصصان حوزه مربوطه تدوین می شود.
هر استاندارد معمولا برای یک موضوع مشخص تدوین شده است. برای مثال:
| استاندارد | حوزه کاربرد |
|---|---|
| ISO 9001 | مدیریت کیفیت |
| ISO 14001 | مدیریت محیط زیست |
| ISO 45001 | ایمنی و بهداشت شغلی |
| ISO 50001 | مدیریت انرژی |
| ISO/IEC 27001 | مدیریت امنیت اطلاعات |
| ISO 55000 | مفاهیم، اصول و واژگان مدیریت دارایی |
| ISO 55001 | الزامات سیستم مدیریت دارایی |
| ISO 14224 | داده های قابلیت اطمینان و نگهداری تجهیزات |
بنابراین عبارت «ISO» به یک استاندارد مشخص اشاره نمی کند و هزاران استاندارد مختلف در حوزه های گوناگون وجود دارند.
تفاوت ISO با گواهینامه ISO چیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که ISO و گواهینامه ISO یک مفهوم در نظر گرفته می شوند.
استاندارد ISO سندی است که چارچوب، الزامات، اصول یا راهنماهای یک حوزه را مشخص می کند.
اما گواهینامه ISO نتیجه ارزیابی انطباق یک سازمان با الزامات یک استاندارد قابل ممیزی و صدور گواهینامه است.
ضمن اینکه همه استانداردهای ISO برای صدور گواهینامه طراحی نشده اند.
برای مثال در خانواده مدیریت دارایی، ISO 55000 بیشتر مفاهیم، واژگان و اصول مدیریت دارایی را توضیح می دهد، در حالی که ISO 55001 الزامات سیستم مدیریت دارایی را مشخص می کند.
به همین دلیل هنگام بررسی یک استاندارد باید مشخص شود که آن سند شامل الزامات، راهنما، مفاهیم یا چارچوب مرجع است.
استانداردها چه کمکی به صنایع می کنند؟
در صنایع، استانداردسازی فقط برای دریافت گواهینامه انجام نمی شود. ارزش اصلی استاندارد زمانی مشخص می شود که بتواند روش انجام فعالیت ها، داده ها، فرایندها و تصمیم گیری های سازمان را منظم تر کند.
ISO نیز از کاهش هزینه، افزایش بهره وری، افزایش اعتماد، دسترسی بهتر به بازارها و ایجاد کیفیت و قابلیت اطمینان بیشتر به عنوان برخی مزایای استانداردها برای کسب و کارها یاد می کند.
در ادامه مهم ترین کاربرد استاندارد در صنایع را بررسی می کنیم.
1. ایجاد زبان مشترک بین واحدهای سازمان
در یک کارخانه ممکن است واحدهای بهره برداری، تعمیرات، برنامه ریزی، مهندسی، انبار و مدیریت برداشت متفاوتی از یک خرابی یا فعالیت تعمیراتی داشته باشند.
استانداردسازی می تواند تعاریف و ساختار مشترکی برای ثبت و تبادل اطلاعات ایجاد کند.
این موضوع مخصوصا در سازمان هایی با تعداد زیاد تجهیزات، سایت های متعدد یا تیم های تعمیراتی گسترده اهمیت بیشتری دارد.
2. بهبود کیفیت فرایندها
زمانی که فعالیت ها بر اساس فرایندهای تعریف شده انجام شوند، وابستگی سازمان به روش های شخصی و تجربه افراد کاهش پیدا می کند.
هدف استانداردسازی این نیست که همه تصمیم ها به صورت مکانیکی گرفته شوند، بلکه تلاش می شود چارچوبی ایجاد شود که کیفیت اجرای فعالیت ها قابل کنترل و ارزیابی باشد.
3. کاهش خطا و دوباره کاری
فرایندهای نامشخص، داده های ناقص و ثبت اطلاعات به روش های متفاوت می توانند باعث دوباره کاری و تصمیم گیری نادرست شوند.
استفاده از چارچوب های استاندارد در ثبت اطلاعات، طبقه بندی تجهیزات و تعریف فرایندها می تواند این اختلافات را کاهش دهد.
4. افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات
یکی از کاربردهای مهم استانداردسازی در صنایع، ایجاد ساختار مناسب برای ثبت، تحلیل و استفاده از اطلاعات عملکرد تجهیزات است.
زمانی که خرابی ها، علل خرابی، فعالیت های تعمیراتی، زمان توقف و وضعیت تجهیزات به صورت ساختاریافته ثبت شوند، سازمان دید دقیق تری نسبت به رفتار دارایی های خود پیدا می کند.
این اطلاعات می توانند برای شناسایی تجهیزات مسئله دار، بررسی الگوهای تکرار خرابی، بهبود برنامه های نگهداری و تصمیم گیری بهتر درباره تعمیر، تعویض یا نوسازی تجهیزات مورد استفاده قرار گیرند.
در نتیجه استانداردسازی به صورت غیرمستقیم می تواند زمینه بهبود قابلیت اطمینان و دسترس پذیری تجهیزات را فراهم کند؛ البته نتیجه نهایی به کیفیت اجرای فرایندها و نحوه استفاده سازمان از داده ها بستگی دارد.
5. کاهش هزینه های عملیاتی
استانداردسازی می تواند از مسیرهای مختلف بر هزینه تاثیر بگذارد؛ از کاهش دوباره کاری گرفته تا بهبود بهره وری، افزایش کیفیت داده ها و تصمیم گیری بهتر.
اما صرف داشتن استاندارد هزینه را کاهش نمی دهد. نتیجه زمانی ایجاد می شود که استاندارد در فرایندهای واقعی سازمان اجرا شود و داده حاصل از آن برای تصمیم گیری مورد استفاده قرار گیرد.
6. افزایش ایمنی
بخش قابل توجهی از استانداردهای صنعتی با ایمنی محصول، محیط کار، تجهیزات یا فرایندها ارتباط دارند.
ایجاد دستورالعمل های مشخص و روش های کنترل شده می تواند احتمال اجرای فعالیت های ناایمن یا غیرقابل پیش بینی را کاهش دهد.
7. استانداردسازی داده ها و اطلاعات
در بسیاری از سازمان های صنعتی، مشکل اصلی کمبود داده نیست؛ مشکل، داده غیرساختاریافته و غیرقابل استفاده است.
ممکن است اطلاعات زیادی در فرم های کاغذی، فایل های Excel، نرم افزارهای مختلف و حتی تجربه ذهنی کارکنان وجود داشته باشد، اما امکان تحلیل یکپارچه آنها فراهم نباشد.
استانداردسازی کمک می کند اطلاعات دارای ساختار مشترک شوند تا امکان مقایسه، تحلیل و گزارش گیری فراهم شود.
این موضوع یکی از نقاط اتصال استانداردها با سیستم های CMMS و EAM است.
استانداردسازی در صنعت چیست؟
استانداردسازی در صنعت فرایندی است که طی آن روش ها، فرایندها، داده ها، مشخصات یا الزامات به شکل یکپارچه تعریف می شوند تا فعالیت های مشابه بر اساس چارچوب مشخصی انجام شوند.
استانداردسازی می تواند در سطوح مختلف اتفاق بیفتد.
برای مثال یک سازمان ممکن است موارد زیر را استاندارد کند:
- نام گذاری تجهیزات
- کدگذاری دارایی ها
- ساختار درخت تجهیزات
- نوع خرابی
- علت خرابی
- فعالیت تعمیراتی
- دستورکار تعمیرات
- اطلاعات قطعات یدکی
- شاخص های عملکرد
- روش بازرسی
- سطح بحرانی بودن تجهیزات
- داده های قابلیت اطمینان
استانداردسازی چنین اطلاعاتی زیرساخت مهمی برای تحلیل های بعدی است.
مهم ترین استانداردهای ISO در صنایع کدامند؟
استاندارد مناسب هر سازمان به نوع صنعت، اندازه سازمان، دارایی ها، الزامات قانونی و اهداف مدیریتی بستگی دارد.
با این حال برخی خانواده های استاندارد در صنایع کاربرد گسترده تری دارند.
ISO 9001؛ استاندارد مدیریت کیفیت
ISO 9001 الزامات یک سیستم مدیریت کیفیت را مشخص می کند و هدف آن ایجاد فرایندهای کنترل شده و بهبود مستمر عملکرد سازمان است.
ISO 14001؛ استاندارد مدیریت محیط زیست
ISO 14001 به ایجاد سیستم مدیریت محیط زیست و مدیریت اثرات زیست محیطی فعالیت های سازمان می پردازد.
ISO 45001؛ استاندارد ایمنی و بهداشت شغلی
ISO 45001 چارچوبی برای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی ارائه می کند و هدف آن مدیریت ریسک های مرتبط با سلامت و ایمنی محیط کار است.
ISO 50001؛ استاندارد مدیریت انرژی
ISO 50001 برای ایجاد سیستم مدیریت انرژی و بهبود عملکرد انرژی سازمان مورد استفاده قرار می گیرد.
ISO/IEC 27001؛ استاندارد مدیریت امنیت اطلاعات
ISO/IEC 27001 الزامات سیستم مدیریت امنیت اطلاعات را مشخص می کند و برای مدیریت ریسک های مرتبط با محرمانگی، یکپارچگی و دسترس پذیری اطلاعات مورد استفاده قرار می گیرد.
ISO 55000؛ مفاهیم، اصول و واژگان مدیریت دارایی
ISO 55000 یکی از مهم ترین استانداردهای مرتبط با مدیریت دارایی است و مفاهیم، اصول و واژگان پایه این حوزه را ارائه می کند.
نسخه فعلی این استاندارد ISO 55000:2024 است.
یکی از نکات مهم ISO 55000 این است که مدیریت دارایی را صرفا معادل نگهداری تجهیزات نمی داند.
در این رویکرد، دارایی باید در طول چرخه عمر خود و بر اساس عواملی مانند ارزش، عملکرد، ریسک، هزینه و اهداف سازمان مدیریت شود.
ISO 55000 با موضوعاتی مانند موارد زیر ارتباط دارد:
- ارزش حاصل از دارایی
- اهداف سازمانی
- چرخه عمر دارایی
- عملکرد دارایی
- مدیریت ریسک
- تصمیم گیری
- بهبود مستمر
- بلوغ مدیریت دارایی
بنابراین یک تجهیز فقط زمانی به درستی مدیریت نمی شود که تعمیرات آن انجام شود؛ بلکه تصمیم های خرید، بهره برداری، نگهداری، نوسازی و خروج آن از سرویس نیز بخشی از مدیریت دارایی هستند.
[جای لینک داخلی آینده: ISO 55000 چیست؟]
ISO 55001؛ الزامات سیستم مدیریت دارایی
در کنار ISO 55000، استاندارد ISO 55001 الزامات سیستم مدیریت دارایی را مشخص می کند.
نسخه فعلی این استاندارد ISO 55001:2024 است.
اگر ISO 55000 به سازمان کمک کند مفاهیم و اصول مدیریت دارایی را درک کند، ISO 55001 وارد سطح اجرایی سیستم مدیریت می شود و مشخص می کند یک سازمان برای ایجاد، پیاده سازی، نگهداری و بهبود سیستم مدیریت دارایی چه الزاماتی را باید در نظر بگیرد.
این الزامات با موضوعاتی مانند موارد زیر ارتباط دارند:
- سیاست مدیریت دارایی
- اهداف مدیریت دارایی
- برنامه ریزی
- نقش ها و مسئولیت ها
- مدیریت ریسک و فرصت
- اطلاعات مورد نیاز
- تصمیم گیری
- ارزیابی عملکرد
- ممیزی
- بهبود مستمر
در نتیجه ISO 55001 کمک می کند مدیریت دارایی از مجموعه ای از فعالیت های پراکنده به یک سیستم مدیریتی منسجم تبدیل شود.
تفاوت ISO 55000 و ISO 55001 چیست؟
تفاوت اصلی این دو استاندارد در نقش آنها در خانواده مدیریت دارایی است.
| استاندارد | نقش اصلی |
|---|---|
| ISO 55000 | مفاهیم، اصول و واژگان مدیریت دارایی |
| ISO 55001 | الزامات سیستم مدیریت دارایی |
| ISO 55002 | راهنمای کاربرد ISO 55001 |
به زبان ساده، ISO 55000 می گوید مدیریت دارایی چیست و بر چه اصولی استوار است؛ ISO 55001 مشخص می کند سیستم مدیریت دارایی چه الزاماتی دارد.
به همین دلیل این استانداردها را نباید جایگزین یکدیگر در نظر گرفت.
ISO 14224؛ استاندارد داده های قابلیت اطمینان و نگهداری
ISO 14224 استانداردی برای جمع آوری و تبادل داده های قابلیت اطمینان و نگهداری تجهیزات است که حوزه اصلی آن صنایع نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی است.
نسخه منتشرشده فعلی این استاندارد ISO 14224:2016 است.
یکی از مهم ترین مسائل در نگهداری و تعمیرات این است که سازمان ممکن است حجم زیادی داده ثبت کند، اما اطلاعات به دلیل نبود ساختار مشترک قابل تحلیل نباشند.
برای مثال ممکن است یک خرابی مشابه توسط چند تکنسین با عناوین متفاوت ثبت شود. در چنین شرایطی حتی وجود هزاران رکورد تعمیراتی نیز لزوما به معنی داشتن داده قابل اعتماد نیست.
ISO 14224 ساختاری برای ثبت اطلاعاتی مانند موارد زیر ارائه می کند:
- طبقه بندی تجهیزات
- مشخصات تجهیزات
- داده های خرابی
- حالت خرابی
- داده های نگهداری
- زمان های مرتبط با خرابی و تعمیر
- اطلاعات قابلیت اطمینان
- کیفیت داده
- ساختار تبادل اطلاعات
هدف، ایجاد زبان مشترک تری برای داده های تجهیزات، خرابی و نگهداری است تا اطلاعات بتوانند با دقت بیشتری تحلیل و مقایسه شوند.
[جای لینک داخلی آینده: ISO 14224 چیست؟]
ISO 14224 چه کمکی به نگهداری و تعمیرات می کند؟
نگهداری و تعمیرات فقط به معنی تعمیر تجهیزات پس از خرابی نیست.
مدیریت صحیح نگهداری به اطلاعاتی مانند وضعیت تجهیزات، سابقه خرابی، برنامه های PM، مدت توقف، هزینه تعمیر، قطعات مصرفی، نیروی انسانی، ریسک و اهمیت تجهیز وابسته است.
استانداردها می توانند برای ایجاد چارچوب منسجم تر در بخش هایی از این فرایند مورد استفاده قرار گیرند.
برای مثال:
ISO 55000 مدیریت دارایی را در سطح چرخه عمر، ارزش، عملکرد و اهداف سازمان بررسی می کند.
ISO 55001 الزامات سیستم مدیریت دارایی را مشخص می کند.
ISO 14224 به ساختار داده های تجهیزات، خرابی و فعالیت های نگهداری نزدیک تر است.
این استانداردها در کنار یکدیگر نشان می دهند که مدیریت نگهداری مدرن فقط به اجرای تعمیرات وابسته نیست؛ کیفیت داده و ارتباط تصمیم های تعمیراتی با اهداف مدیریت دارایی نیز اهمیت دارد.
تفاوت ISO 55000 و ISO 14224 چیست؟
| موضوع | ISO 55000 | ISO 14224 |
|---|---|---|
| حوزه اصلی | مدیریت دارایی | داده های قابلیت اطمینان و نگهداری |
| سطح نگاه | مدیریتی و سازمانی | فنی و داده محور |
| تمرکز | ایجاد ارزش از دارایی ها در طول چرخه عمر | جمع آوری و ساختاربندی داده های تجهیزات، خرابی و تعمیرات |
| کاربرد اصلی | توسعه رویکرد مدیریت دارایی | بهبود کیفیت و قابلیت تحلیل داده های نگهداری |
| دامنه | انواع سازمان ها و دارایی ها | با تمرکز اصلی بر صنایع نفت، گاز و پتروشیمی |
این دو استاندارد را نباید جایگزین یکدیگر دانست.
ISO 55000 نگاه کلان تری به مدیریت دارایی دارد، در حالی که ISO 14224 به یکی از زیرساخت های مهم تصمیم گیری یعنی داده های قابلیت اطمینان و نگهداری نزدیک می شود.
ارتباط استانداردهای ISO با نگهداری و تعمیرات چیست؟
نگهداری و تعمیرات فقط به معنی تعمیر تجهیزات پس از خرابی نیست.
مدیریت صحیح نگهداری به اطلاعاتی مانند وضعیت تجهیزات، سابقه خرابی، برنامه های PM، مدت توقف، هزینه تعمیر، قطعات مصرفی، نیروی انسانی، ریسک و اهمیت تجهیز وابسته است.
استانداردها می توانند برای ایجاد چارچوب منسجم تر در بخش هایی از این فرایند مورد استفاده قرار گیرند.
برای مثال:
ISO 55000 مدیریت دارایی را در سطح چرخه عمر، ارزش، عملکرد و اهداف سازمان بررسی می کند.
ISO 55001 الزامات سیستم مدیریت دارایی را مشخص می کند.
ISO 14224 به ساختار داده های تجهیزات، خرابی و فعالیت های نگهداری نزدیک تر است.
این استانداردها در کنار یکدیگر نشان می دهند که مدیریت نگهداری مدرن فقط به اجرای تعمیرات وابسته نیست؛ کیفیت داده و ارتباط تصمیم های تعمیراتی با اهداف مدیریت دارایی نیز اهمیت دارد.
ارتباط استانداردهای ISO با CMMS و EAM چیست؟
یکی از کاربردهای عملی استانداردسازی در صنایع، تبدیل چارچوب ها و ساختارهای تعریف شده به فرایندهای قابل اجرا در سیستم های اطلاعاتی است.
در حوزه نگهداری و تعمیرات، نرم افزار نگهداری و تعمیرات CMMS پارسه می تواند برای مدیریت اطلاعاتی مانند تجهیزات، دستورکارها، برنامه های PM، خرابی ها، نیروی انسانی، قطعات یدکی و سوابق تعمیراتی مورد استفاده قرار گیرد.
در سطح گسترده تر، نرم افزار مدیریت دارایی فیزیکی EAM می تواند اطلاعات دارایی را در ارتباط با چرخه عمر، عملکرد، هزینه، ریسک و سایر فرایندهای سازمان مدیریت کند.
اما استفاده از CMMS یا EAM به تنهایی به معنی پیاده سازی یک استاندارد ISO نیست.
اگر ساختار تجهیزات، نام گذاری دارایی ها، انواع خرابی، اطلاعات دستورکار یا داده های تعمیراتی بدون قاعده وارد نرم افزار شوند، سازمان فقط اطلاعات نامنظم خود را از فرم کاغذی به پایگاه داده منتقل کرده است.
بنابراین رابطه استاندارد و نرم افزار را می توان این گونه تعریف کرد:
استاندارد، چارچوب و ساختار مورد نیاز را مشخص می کند؛ نرم افزار می تواند ابزار اجرای سیستماتیک، ثبت داده و کنترل بخشی از این فرایندها باشد.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا خرید نرم افزار بدون استانداردسازی فرایندها و داده ها لزوما به بهبود مدیریت دارایی یا نگهداری منجر نمی شود.
آیا برای اجرای استانداردهای ISO به نرم افزار نیاز داریم؟
خیر. نرم افزار شرط اجرای استاندارد ISO نیست.
استاندارد می تواند از طریق سیاست ها، فرایندها، دستورالعمل ها، مسئولیت های سازمانی و سیستم های مختلف اجرا شود.
اما با افزایش تعداد دارایی ها، دستورکارها، کاربران و سوابق عملیاتی، مدیریت اطلاعات بدون سیستم یکپارچه دشوارتر می شود.
برای مثال در یک کارخانه بزرگ ممکن است روزانه ده ها یا صدها فعالیت نگهداری انجام شود. اگر اطلاعات این فعالیت ها در فرم های کاغذی، فایل های جداگانه Excel یا نرم افزارهای مختلف پراکنده باشند، دستیابی به سابقه قابل اعتماد هر تجهیز دشوار خواهد شد.
در این شرایط، CMMS یا EAM می تواند زیرساخت دیجیتال لازم برای ثبت، کنترل، ردیابی و تحلیل بخشی از این اطلاعات را فراهم کند.
آیا همه سازمان ها به استانداردهای یکسانی نیاز دارند؟
برای انتخاب استاندارد مناسب باید ابتدا مسئله و هدف سازمان مشخص شود.
| نیاز سازمان | استاندارد مرتبط |
|---|---|
| مدیریت کیفیت | ISO 9001 |
| مدیریت محیط زیست | ISO 14001 |
| ایمنی و بهداشت شغلی | ISO 45001 |
| مدیریت انرژی | ISO 50001 |
| امنیت اطلاعات | ISO/IEC 27001 |
| مدیریت دارایی | ISO 55000 |
| الزامات سیستم مدیریت دارایی | ISO 55001 |
| داده های قابلیت اطمینان و نگهداری در حوزه مرتبط | ISO 14224 |
یک سازمان ممکن است همزمان از چند استاندارد استفاده کند، زیرا هر استاندارد بخش متفاوتی از عملکرد سازمان را پوشش می دهد.
بنابراین سوال اصلی نباید این باشد که «بهترین ISO کدام است؟» بلکه باید پرسید:
سازمان قصد دارد کدام مسئله مدیریتی، فنی یا عملیاتی را حل کند؟
پیاده سازی استاندارد در یک واحد صنعتی از کجا شروع می شود؟
اجرای استاندارد بهتر است با خرید نرم افزار یا دریافت گواهینامه آغاز نشود.
اولین قدم، تعریف مسئله است.
برای مثال سازمان ممکن است بخواهد:
- توقف تجهیزات را کاهش دهد.
- کیفیت داده های تعمیراتی را افزایش دهد.
- مدیریت دارایی را ساختاریافته کند.
- مصرف انرژی را کنترل کند.
- ایمنی را افزایش دهد.
- فرایندهای کیفیت را بهبود دهد.
پس از مشخص شدن هدف، وضعیت فعلی سازمان باید ارزیابی شود.
این بررسی می تواند شامل ساختار دارایی ها، کیفیت داده ها، فرایندهای موجود، مسئولیت واحدها، روش ثبت خرابی، سیستم دستورکار، شاخص های عملکرد و نرم افزارهای فعلی باشد.
پس از شناخت وضع موجود می توان فاصله آن با الزامات یا چارچوب استاندارد مورد نظر را مشخص و برنامه پیاده سازی را طراحی کرد.
به همین دلیل پیاده سازی موفق ISO بیش از آنکه با «مدرک» شروع شود، با شناخت مسئله و فاصله وضعیت فعلی با وضعیت مطلوب آغاز می شود.
چرا استانداردسازی داده ها قبل از تحلیل اهمیت دارد؟
هر تحلیل به اندازه کیفیت داده ورودی آن قابل اعتماد است.
اگر خرابی ها به روش یکسان ثبت نشوند، زمان توقف ناقص باشد، تجهیزات نام گذاری منسجمی نداشته باشند یا یک نوع خرابی با چند عنوان متفاوت ثبت شود، نتیجه تحلیل نیز قابل اتکا نخواهد بود.
این مسئله در شاخص هایی مانند MTBF، MTTR، نرخ خرابی، هزینه نگهداری و دسترس پذیری تجهیزات اهمیت بیشتری پیدا می کند.
به همین دلیل قبل از توسعه داشبوردهای مدیریتی، هوش تجاری، تحلیل قابلیت اطمینان، نگهداری پیش بینانه یا کاربرد هوش مصنوعی در نت، باید کیفیت و ساختار داده بررسی شود.
داده زیاد الزاما داده مفید نیست؛ داده ساختاریافته و قابل اعتماد است که می تواند مبنای تصمیم گیری قرار گیرد.
استانداردهای ISO چگونه به تحول دیجیتال صنایع کمک می کنند؟
تحول دیجیتال فقط تبدیل فرم کاغذی به فرم نرم افزاری نیست.
ارزش دیجیتالی شدن زمانی ایجاد می شود که اطلاعات دارایی، خرابی، تعمیر، هزینه، عملکرد و سایر فرایندها بتوانند به یکدیگر متصل شوند و تصویر قابل اعتمادی از وضعیت سازمان ایجاد کنند.
استانداردسازی داده و فرایند می تواند یکی از زیرساخت های این تحول باشد.
زمانی که اطلاعات با ساختار مشخص ثبت شوند، استفاده موثرتر از فناوری هایی مانند موارد زیر امکان پذیر می شود:
- داشبوردهای مدیریتی
- هوش تجاری
- تحلیل قابلیت اطمینان
- تحلیل روند خرابی
- پایش وضعیت
- نگهداری پیش بینانه
- تحلیل هزینه چرخه عمر
- هوش مصنوعی در نگهداری و تعمیرات
بنابراین استانداردسازی را می توان یکی از اجزای مهم ایجاد داده قابل استفاده در مسیر تحول دیجیتال صنایع دانست.
جمع بندی؛ استاندارد ISO چیست و چرا در صنایع اهمیت دارد؟
ISO سازمان بین المللی استانداردسازی است و استانداردهای بین المللی را در حوزه های مختلف تدوین و منتشر می کند.
استاندارد ISO می تواند شامل الزامات، اصول، راهنماها یا روش های فنی برای ایجاد یک چارچوب مشترک در انجام فعالیت ها باشد.
در صنایع، استانداردسازی فقط برای دریافت گواهینامه اهمیت ندارد. ایجاد زبان مشترک، افزایش کیفیت داده، کنترل بهتر فرایندها، کاهش خطا، افزایش قابلیت ارزیابی و بهبود تصمیم گیری از مهم ترین کاربردهای آن هستند.
در حوزه مدیریت دارایی و نگهداری و تعمیرات نیز خانواده ISO 55000 دیدگاه سازمانی و چرخه عمر دارایی را پوشش می دهد، ISO 55001 الزامات سیستم مدیریت دارایی را مشخص می کند و ISO 14224 در حوزه تخصصی خود بر ساختار داده های قابلیت اطمینان و نگهداری تمرکز دارد.
در نهایت، استاندارد زمانی ارزش واقعی ایجاد می کند که از سطح سند و گواهینامه فراتر رود و به فرایند، داده و تصمیم گیری روزمره سازمان تبدیل شود.
سوالات متداول درباره ISO
ISO چیست؟
ISO یک سازمان مستقل و غیردولتی بین المللی در حوزه استانداردسازی است که استانداردهای بین المللی را با مشارکت متخصصان کشورهای مختلف تدوین و منتشر می کند.
استاندارد ISO چیست؟
استاندارد ISO سندی بین المللی است که می تواند شامل الزامات، دستورالعمل ها، مشخصات، اصول یا روش های مورد توافق برای یک موضوع مشخص باشد.
آیا ISO همان گواهینامه ISO است؟
خیر. ISO سازمان تدوین کننده استانداردهای بین المللی است و استاندارد ISO سندی است که الزامات یا چارچوب یک حوزه را مشخص می کند. گواهینامه ISO در صورت قابل گواهی بودن استاندارد، پس از ارزیابی انطباق سازمان توسط نهاد مربوطه صادر می شود.
آیا همه استانداردهای ISO گواهینامه دارند؟
خیر. بسیاری از استانداردهای ISO برای ارائه مفاهیم، راهنماها، روش های فنی یا چارچوب های مرجع تدوین شده اند و برای صدور گواهینامه سازمان طراحی نشده اند.
ISO 55000 چیست؟
ISO 55000 استاندارد پایه خانواده مدیریت دارایی است و مفاهیم، اصول، واژگان و نمای کلی مدیریت دارایی و سیستم مدیریت دارایی را ارائه می کند. نسخه فعلی آن ISO 55000:2024 است.
ISO 55001 چیست؟
ISO 55001 الزامات سیستم مدیریت دارایی را تعیین می کند و برای ایجاد، پیاده سازی، نگهداری و بهبود این سیستم مورد استفاده قرار می گیرد. نسخه فعلی این استاندارد ISO 55001:2024 است.
ISO 14224 چیست؟
ISO 14224 استانداردی برای جمع آوری و تبادل داده های قابلیت اطمینان و نگهداری تجهیزات در صنایع نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی است. نسخه منتشرشده فعلی آن ISO 14224:2016 است.
چه ارتباطی میان ISO و نرم افزار CMMS وجود دارد؟
ISO نرم افزار CMMS نیست و استفاده از CMMS نیز به تنهایی به معنی پیاده سازی استاندارد ISO نیست. استانداردها می توانند چارچوب مناسبی برای ساختار داده ها و فرایندها فراهم کنند و CMMS می تواند بخشی از این فرایندها را به صورت سیستماتیک اجرا و ثبت کند.
مهم ترین مزیت استانداردسازی در نگهداری و تعمیرات چیست؟
یکی از مهم ترین مزایا ایجاد داده و فرایند قابل مقایسه و قابل تحلیل است. این موضوع به سازمان کمک می کند سابقه تجهیزات، خرابی ها، فعالیت های تعمیراتی و عملکرد دارایی ها را با دقت بیشتری بررسی کند.
یک نظر
بسیار عالی